Feeds:
Posts
Comments

Archive for May, 2012

Bas Heijne in De Standaard –  zaterdag 26 mei 2012

Verkort – zie De Standaard voor volledige tekst

Afgelopen donderdag keek ik naar het verantwoordingsdebat in de Tweede Kamer. Ik ben er nog niet van hersteld.
De politici leken er zin in te hebben, dus het lag aan mij. Natuurlijk werd er niets verantwoord. Niet raar, er staan verkiezingen voor de deur. Er werd ook geen verantwoordelijkheid genomen – dat was al een stuk ergerlijker. En vooral kon je zien dat de komende verkiezingen geen nieuw hoofdstuk inluiden, omdat ze het gevolg zijn van een diepe politieke crisis.
………..  …………..  ……………..
De regeringspartijen kampen met gefnuikte bravoure. De brutale triomfantelijkheid waarmee dit kabinet werd ingezet, is nu al onvoorstelbaar. Honderddertig op de snelweg, een opgestoken middelvinger naar het Scheldeverdrag, de dierenpolitie – leuke dingen voor niet zulke leuke mensen. Het vereist heel wat politieke acrobatiek om ons nu te doen geloven dat dezelfde politici die nog maar kort geleden grijnzend met deze onzin aankwamen, ons nu uit de crisis zullen halen.
…………..  ……………  ………………………
Ik wil niet naïef zijn, maar een crisis vraagt om politici die niet al te partijgebonden zijn, die een brug kunnen slaan tussen de kleine wereld van de persoonlijke besognes en de grote wereld van het publieke belang, om politici die niet zo opzichtig met hun doelgroep bezig zijn, maar iets uitstralen dat het belang van hun achterban overstijgt.

Wat uitstraling betreft had Mark Rutte, met een beetje hulp van anderen, zo iemand kunnen zijn. Hij heeft het tijdens zijn eerste kabinet verknald. Nu kampt hij met het imago van een holle opportunist, een mooi-weer-politicus die blijft volhouden dat het mooi weer is zelfs wanneer het plenst. Dat is geen leiderschap.

Volk redeloos, land reddeloos, regering radeloos. De ademloze verkiezingsstrijd zal die crisis alleen maar bevestigen.

 Reacties – zie ook De Standaard

Op 26 mei 2012, zei Jerry Mager:

Ons uit de crisis halen? Van je nooit niet. Natuurlijk niet, daarvoor hebben deze politici bij lange na niet de vereiste kwaliteiten in huis. Dat hebben ze mij dunkt keer op keer nadrukkelijk bewezen. We mogen de handjes dichtknijpen wanneer ze geen al te schadelijke dingen doen. Maar – zo luidt de geëigende dooddoener: het land moet toch geregeerd worden? En laat hen nou toevallig voorhanden zijn en we moeten toch stemmen, want dat ritueel hoort nou eenmaal bij democratie. Dus modderen we gewoon voort en zien we straks vanzelf wel waar het schip strandt. De aanstaande verkiezingen in september worden een soort Songfestival revisited dat we dit keer niet kùnnen verliezen, omdat we met ons allen het schip ingaan en daar nog democratisch zelf voor kiezen op de koop toe. Ik heb zelfs gehoord dat Joan Franka voor lijsttrekker zou zijn benaderd. Heel toepasselijk, want het gaat bij verkiezingen tenslotte alleen maar over You and Me.

Bij de brutaliteiten die Bas Heijne opsomt (honderddertig op de snelweg, een  opgestoken middelvinger naar het Scheldeverdrag, de dierenpolitie) voeg ik het opgetuigde nieuwe Ministerie van Veiligheid en het loslaten van de tandartsen op het volk in naam van de zegenrijke marktwerking. Dit soort ‘beleid’ is een natuurlijke voortzetting van voorgaand ‘beleid’ waar we nu volop de wrange vruchten van plukken, zoals: het privatiseren van de natuurlijke monopolist Nederlandse Spoorwegen, de verzelfstandiging van onze onderwijsinstellingen, het privatiseren van de woningcorporaties en het introduceren van de marktwerking in de medische sector (gisteravond naar Reporter van de KRO  gekeken, over het gewetenloze implanteren ondeugdelijke kunstheupen?). Geen haan die kraait over terugdraaien. Heel even de VVD’er Charlie Aptroot  over de NS, maar die is snel gesedeerd onder bedreiging van een kunstheup en een dure dentale behandeling die hem met een mond vol tanden zou doen staan.

 

Read Full Post »

Jerry Mager on JAS’s cartoon  / the Economist – May 15th, 12:01
 http://www.economist.com/blogs/newsbook/2012/05/week-ahead-0

Leydswmw29  , Thank you for the clarification.

It seems that I’ve have been put on the wrong foot then, because of this conundrum aboutGreece and the euro. Or have I? Could it be that Face book is here to stay much longer than the euro zone? Shouldn’t the sign in the cartoon be the sign for the euro – € – instead of the ‘f’? However, as a cartoonist one can’t possibly (yet) draw a cartoon depicting the euro zone as a bubble (which of course it is within the perspective of ‘hubris’ as Erasmus uses in the concept of the homo bulla – bubblegum man) about to pop. Such a cartoonist might get himself sued for sedition or treason, for stirring up defeatist sentiments with the aim of destabilizing and bringing downEurope (I am only partly joking). Mentally there is a sort of inverted link with the ‘f’ however. Because I believe that we presently witness and experience the beginning deflation of the euro zone.

Things wíll fall apart and the centre cannot hold much longer otherwise more anarchy will ensue – I believe. The inherent flaws of this monetary construct make the euro zone in its present form today utterly vulnerable, totally defenseless and completely exposed to the will and whims of the juggernauts and golems which roam the financial jungles out there. Inside jobs are also to be taken into account and cannot be ruled out. Further growth will only add to it’s vulnerability.
So the euro zone bubble must eventually (at least partly) pop and will fragment into two or maybe even more entities each of them maybe with their own kind of euro-like currency and perhaps pertaining to a single market. Such a contraption eventually might be the starting point of a new united/unifiedEurope. Not necessarily unified though for no one can yet predict whatChina,India and other future big players will do in the process and how they may develop and evolve.Europe no longer calls the tune. That’s for sure.

If you want to learn how such bubbles as we in the West experience may come into being do watch the movie “Being There” based on the novel with the same title by Jerzy Kosinsky. There you are presented with the whole story in a nutshell. At the very end of the film we watch how man even can walk on water indeed if only he allows himself to con himself or be deceived by himself which is what the story is about. Brilliantly done. Arthur Miller’s “Death of a Salesman” elaborates on the same principle (being a nation of predominantly salesmen The Netherlands should watch it’s step), but considering the case at hand to my opinion “Being There” for the moment is slightly more apt to edify / as an edification.

Read Full Post »

Amid growing risk of a Greek exit, the euro zone has yet to face up to the task of saving the single currency itself
 See for the full text  The Economist  –   May 12th 2012 | from the print edition

Jerry Mager May 17th, 2012  

 If only Achilles showed the eurozone his heels! This time the wrath of Achilles’s however could come upon us in quite a different shape and quality than it does in the Iliad. The contagion from a Greek exit would be mainly a psychological one and not primarily of an economic nature.
The worst thing to happen for the eurocrats would be Greece leaving the euro without the world coming to a horrible end. If this happens the intimidating narrative would have lost its power and other countries might start questioning if the ‘austere’ course is really inevitable and necessary and whose interests are really being catered to by Mr Barosso, Mrs Merkel, the Mssrs Draghi, Monti, Papademos (the Magi from Goldman Sachs ) and the other austerity fundamentalists.
As even president Obama’s changes of re- election are dragged into the discourse it seems apt to quote Paul Krugman on austerity in the New York Review of Books of May the 24th page 14: “Assessing the effects of austerity … requires painstaking examination of the actual legislation used to implement that austerity. Fortunately, researchers at the International Monetary Fund have done the legwork, identifying no fewer than 173 cases of fiscal austerity in advanced countries over the period between 1978 and 2009. And what they found was that austerity policies were followed by economic contraction and higher unemployment.” According to Krugman – who here is talking about the US, but nevertheless … – “The depression we’re in is essentially gratuitous: we don’t need to be suffering so much pain and destroying so many lives ….. all we need is to reverse the austerity policies of the past couple of years and temporarily boost spending ….. Keynes wrote that ‘the boom, not the slump, is the time for austerity’.” See http://www.nybooks.com/articles/archives/2012/may/24/how-end-depression/
In the case of eurozone the face saving ploy could be a quiet emphasis on ‘growth’ while trumpeting ‘austerity’ at the same time.

The Greeks have the edge on us by being battle hardened by now, they more or less got used to hardship and have learned how to adapt and make the best of it. On the other hand they have little to lose, little good to expect from the other eurozone members nor from the future with or without austerity measures.

Let me end with quoting from Marshall Sahlins’s Stone Age Economics’ (Ch. 1, The Original Affluent Society): “By the common understanding, an affluent society is one in which all the people’s material wants are easily satisfied. … there are two possible courses to affluence. Wants may be ‘easily satisfied’ either by producing much or desiring little. The familiar conception, the Galbraithean way, makes assumptions peculiarly appropriate to market economies: that man’s wants are great, not to say infinite, whereas his means are limited, although improvable: thus the gap between means and ends can be narrowed by industrial productivity …… But there also is a Zen road to affluence, departing from premises somewhat different from our own: that human material wants are finite and few, and technical means unchanging but on the whole adequate. Adopting the Zen strategy, a people can enjoy an unparalleled material plenty – with a low standard of living.”
Most Greeks may not be familiar with Zen but let’s not forget that Zeno of Citium was the founder of Stoicism and from Zeno to Zen may prove not so great a step altogether.
The question here seems to be whether the eurocrats are prepared to reframe their austerity approach and adept their narrative to reality in order to make reality comply.

LINKS

http://www.niburunews.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1282:goldman-sachs-and-europes-inside-job&catid=19:finance&Itemid=38

Read Full Post »

Weinig vuurwerk op de Europese feestdag
Door Hendrik Vos in De Standaard / woensdag 09 mei 2012

Ingekorte versie, zie de Standaard for full text

Als er vandaag over Europa wordt gesproken, is het alleen nog maar in termen van crisis en miserie. Wie de commentaren leest, weet dat het een kwestie van uren is, hooguit dagen, en het project stuikt in elkaar. …Al meer dan twee jaar komt er een onafgebroken stroom van onheilsberichten op ons af. Maar tot vandaag is er nog altijd een euro, en die is een pak meer waard dan bij zijn lancering. Zelfs de Grieken doen nog mee. …….
Dat wil niet zeggen dat alles in orde is. Verre van. Als griezelige partijen bij elke verkiezing aan invloed winnen, als de jongerenwerkloosheid in sommige landen naar de 50 procent gaat, als mensen zichzelf door het hoofd schieten omdat ze niet meer kunnen leven met de bezuinigingen, dan zit Europa wel degelijk met een groot probleem. Wie de Europese aanpak van de eurocrisis bekijkt, wordt daar niet direct vrolijk van. ….. ..
De Unie is een politiek project: een club van landen die samen wetten en regels maken, omdat ze op die manier efficiënter kunnen omgaan met problemen en uitdagingen dan als ze die elk apart het hoofd moeten bieden. ………… De Europese integratie heeft nog een ander kenmerk: het gaat om eenrichtingsverkeer. Zodra beslist is om een thema Europees aan te pakken, is er blijkbaar geen weg meer terug. …… De prijs om rechtsomkeert te maken is over het algemeen hoog, of gaat gepaard met onzekerheid. Het onderscheidt de stuurlui aan wal van de politici met bestuursverantwoordelijkheid. Die laatsten hebben angst voor zotte avonturen, zoals een complete opbreking van de euro. ……..
De voorbije maanden maken duidelijk dat er koerscorrecties nodig zijn. Het tempo waarin politieke leiders worden weggestemd, is ongezien. Met besparingen win je geen verkiezingen, maar intussen wordt duidelijk dat met besparingen alléén ook de economie niet gered wordt. De Unie zal de bevolking, en in de eerste plaats de Grieken, perspectief moeten bieden. En daarmee is alvast de agenda gezet voor alweer een volgende Top, over twee weken.

REACTIES door Jerry Mager ( zie De Standaard voor meer reacties)

Op 09 mei 2012, zei Jerry Mager:

Politieke “leiders” worden in rap tempo weggestemd, omdat de mensen doorkrijgen dat bijna niemand van die “leiders” echt leiding geeft of geven kan. Zowel vanwege de geringe capaciteiten en kwaliteiten van betreffende personen alsook vanwege de barre omstandigheden. Dubbelop dus. De meeste politiekers van nu zijn hoogbetaalde submiddelmatige ambtenaren, dure bureaucraten met een gladde babbel, die van top naar top hobbelen en deinen en daarmee de schijn ophouden dat ze ertoe doen. Uitgezonderd de drie Goldman Sachs technocraten (Monti, Draghi, Papademos). Ik ga er maar van uit dat de bankiers de kip-met-de-gouden-eieren (dat zijn wij) in leven willen houden en liefst in een goede conditie, want alleen dan kunnen we nog iets verdienen – voor hen, welteverstaan. Wat goed is voor Goldman Sachs c.s. is daarom ironisch genoeg ook “goed” voor ons.

Besparingen leveren de bankiers weliswaar snel geld op, maar op de lange termijn gaan hun melkkoetjes verpieteren en komen droog te staan, dus zien ze in dat ze ook moeten investeren om het gras en de stal in goede staat te houden. Okay, een of twee mogen er verpieteren en desnoods creperen (Griekenland wellicht, en Portugal?) als afschrikwekkend voorbeeld, maar de rest moet liefst rap weer gaan gedijen en veel vlees en melk produceren. Onze pensioenen en spaargelden kunnen ze ook niet in één keer plunderen, dat is een kwestie van gestaag uitmelken en onophoudelijk aftappen terwijl wij mogen wennen aan het idee dat het onvermijdelijk is. Het is nu eenmaal zo. Niemand kan er iets aan doen. Intussen wordt er gespeeld op angst (voor het spook van faillissement) en hoop (als we ons maar een tijdje lijdzaam laten afknijpen, dan komt het zeker goed; we hebben vast ook straf verdiend, want een kwaad geweten).

De narratieven die de media koloniseren en domineren zijn inmiddels bijna geheel gelijkgeschakeld en op een lijn gebracht: men kwekt elkaar meestal politiek correct na. Wonderlijk genoeg blijken er nog genoeg burgers die gelukkig heftig tegenstribbelen en zich niet als makke schapen naar de slacht laten leiden. Dat doen die burgers vooralsnog door onconventioneel stemgedrag. Echter, wanneer ‘men’ doorkrijgt dat ook stemmen op enge partijtjes en griezelige personen weinig uitricht, wat dan? Laten we hopen dat de ‘Hautes Financiers’ wijselijk eieren voor hun geld kiezen en zich intelligenter zullen tonen dan al die zwetsende en zwatelende pratende hoofden die zich als politici afficheren. Indachtig het motto: liever een half ei dan een lege dop / beter een vogel in de hand dan tien in de lucht. Het kost ons intussen helaas klauwen weggegooid geld. In de London Review of Books staat een lezenswaardig essay van Benjamin Kunkel: The History of Debt, dat een frisse invalshoek biedt.

Op 09 mei 2012, zei Jerry Mager:

P.S. bij mijn betoog hiervoor.
De cartoon bij dit stukje laat toepasselijk het Trojaanse paard zien. De narigheid in dat paard is op zijn minst tweeërlei: 1) de Grieken die de Euro in komen en 2) Goldman Sachs. Herinnert u zich dat accountants van Goldman Sachs de Griekse politici hebben geholpen met hun boekhoudfraude, zodat Griekenland aan de criteria voldeed? De politici die zo graag veel landen binnen de euro wilden en willen, waren te gulzig – en daarbij incompetent en niet terzake kundig – om de fraude te bespeuren. Dus kwam Griekenland erbij. Voor GS sneed het mes daarmee aan twee kanten: ze kregen een vette fee voor hun dubieuze diensten en ze maakten de eurozone inherent labiel waarvan ze later – dus nu – de vruchten konden plukken. De politiekers konden niet veel anders dan de drie GS-consultants aanstellen om tenminste niet meteen kopje onder te gaan. Nu zijn ze met huid en haar overgeleverd aan GS, die – nauwelijks nog achter de schermen – aan de touwtjes trekt.

Op 09 mei 2012, zei Serge Aerts, Kortenberg:

Reynders heeft zelfs olijk verklaard dat de politiek hier allemaal van op de hoogte was. Mij verbaast het niet dat daar dan volk tusen zit dat klanten muppets noemt, hoor.

Op 10 mei 2012, zei Jerry Mager:

# Serge, u weet dat Marc Roche (google bijvoorbeeld in combinatie met Goldman Sachs) een Belg van geboorte is? Het bizarste vind ik toch steeds weer dat iedereen alles van en over onwenselijke toestanden weet, maar dat desalniettemin alles gewoon voortgaat als vanouds, comme d’habitude. Dus zijn we inderdaad muppets – althans de meesten van ons – die zich gewillig bij de neus laten nemen, zo lang wij maar met rust worden gelaten.

Op 10 mei 2012 zei Serge Aerts, Kortenberg:
Neen, dat wist ik niet… Overigens heb ik ook altijd zoiets van ”iedereen (of toch véél volk) weet het, iedereen ziet het, iedereen praat erover, en toch verandert er helemaal niets”. Het geloof in de sociale actie is sinds de late jaren ’60 gestaag afgenomen en zit vandaag op een absoluut dieptepunt. Iemand die dit wetenschappelijk onderzocht heeft (dus zonder moralistisch gepreek) is Jean Twenge (boek: Generation Me). Het is niet voor niets dat je de laatste weken o.m. op sociale media weer het grapje zag opduiken van de dokter die vraagt of je angstig en depressief bent, bezorgd over je toekomst, sociaal geïsoleerd en alleen, en dan als diagnose stelt dat je wellicht aan kapitalisme lijdt. Je kan alleen maar hopen dat we weer geen collectieve ramp gaan nodig hebben voor er nog eens iets verandert.

Op 11 mei 2012 zei Jerry Mager:
Er lijkt geen politiek incorrecte allinea te ontdekken in dit verhaal van Hendrik Vos, maar ik heb er enkele voor mij sleutelpassages uitgehaald en achter elkaar gezet. Dan leest het toch iets anders. ‘De Unie is een politiek project. …. het gaat om eenrichtingsverkeer. Zodra beslist is om een thema Europees aan te pakken, is er blijkbaar geen weg meer terug.’ Een politiek project? Ten eerste blijkt het nu vooral een technisch project te zijn en geen politiek, en ten tweede, voor zover het al politiek is: is het een democratisch politiek project? ‘Het stokt en het rommelt en het hapert. Maar het valt niet stil, en het keert niet om. Zo werkt Europese politiek.’ Ja ja, zo ‘werkt’ het, maar werkt het voorzover het al werkt, democratisch? Met de instelling van de muntunie is de technische dimensie volledig genegeerd en dus fiasco ingebouwd. ‘ … omdat ze op die manier efficiënter kunnen omgaan met problemen en uitdagingen dan als ze die elk apart het hoofd moeten bieden. ‘

Zo? En gáán we met de huidige constructie efficiënter om met de problemen? En dan : ‘ … de politici met bestuursverantwoordelijkheid. Die laatsten hebben angst voor zotte avonturen … ‘ Men zou wensen dat die politici met angst voor zotte avonturen destijds op de plek van Miterrand en Kohl hadden gezeten, toen de muntunie werd uitgeroepen. Is het niét-opbreken van de muntunie géén zot avontuur? Is ten hele dwalen beter dan ten halve keren? Is gecontroleerd en beheerst terugschroeven naar een vrijhandelsunie eventueel in combinatie met kleinere muntunies een zot avontuur of is de daartoe vereiste technische kennis en expertise niet aanwezig onder die vele dure politiekers? Blijven we het hardnekkig een politiek project noemen? Alternatieve redenaties lijken compleet taboe verklaard. Amechtig ploeteren en strompelen moeten en zullen we. Waarom eigenlijk? Welk idee zit hier achter? Of zit er helemaal geen visie achter, maar enkel de machtige lobby van de financiële sector?

Op 12 mei 2012, zei Jerry Mager:
@ Serge Aerts (10/5 hierboven), ik heb op het www enkele goede samenvattingen van Jean Twenge gevonden. Ze zegt inderdaad niets te veel. Voor kapitalisme zou ik neoliberalisme substitueren, want aan het echte kapitalisme vind ik niets verkeerd. Wat betreft die collectieve ramp waar u het over hebt, die overkomt ons reeds – zeker de Grieken krijgen de volle laag. Alleen lijkt het anders te werken dan Naomie Klein met haar Shock Doctrine voorzag. Haar these is dat een grote shock het volk murw maakt en ontvankelijk voor draconische maatregelen. Zo zou Irak (‘Shock and Awe’) eerst overdonderend worden overlopen om het vervolgens gelijk democratierijp te maken, dat wil zeggen dat de oliemultinationals er onbelemmerd de olie kunnen wegpompen. In Griekenland komen de burgers echter in opstand en elders ook. Barroso heeft het overigens nu wèl over het uit de euro stappen van Griekenland. Dit betekent vermoedelijk dat de banken hun geld deels binnen hebben en deels afboeken.

Wij zullen de bankiers ongetwijfeld moeten compenseren voor dat afgeboekte geld. Dat gaat langs slinkse omwegen en listige constructies en het zal ons glad verpakt verkocht worden. Van ons pensioen kunnen we al niet zeker meer zijn en ons spaargeld kan zo maar verdampen. Alles door schuld van de Financiële Markten, de Recessie, de Concurrentie met de BRICS, enzovoorts.
Wat betreft ‘het volk’ dat zich liefst gedwee laat beetnemen, lees ik bij Fernando Pessoa in ‘De Portugese mentaliteit’ (opgenomen in ‘De anarchistische bankier’ ) dat er overal drie geestelijke lagen zijn te onderscheiden. Laag 1) de benedenlaag, het plebs, die is behept met een onvermogen tot nadenken: ‘Of het volk nu wel of niet kan lezen, het is niet in staat kritiek te hebben op wat het leest ofwat men het zegt. Zijn ideeën zijn geen kritische daden, maar daden van geloof en ongeloof … Van nature vomt het volk een blok, waarin, geestelijk gesproken, geen individuen voorkomen; en het denken is individueel.’

Laag 2) volgens Pessoa: ‘de middenlaag, die men gewoonlijk niets noemt, behalve, in dit geval abusievelijk, de bourgeoisie. Wat de tweede laag kenmerkt, is het vermogen om na te denken, echter zonder eigen ideeën; om kritiek te hebben, echter met andermans ideeën.’ Voor Pessoa omvat deze tweede laag de provinciaal-denkenden. De mentaliteit van de provinciaal is volgens Pessoa gelijk aan die van een kind. Tenslotte laag 3), de elitelaag die Pessoa liever ‘de happy few’ noemt en die wel in staat is tot kritisch denken en argumenteren. Echter: ‘De tragedie van het huidige Portugal is, dat onze elite in haar innerlijke structuur provinciaals is.’ Verrassend vind ik dat Pessoa’s analyses en constructen zo actueel aandoen en volgens mij ook steeds breder van toepassing zijn vanwege de nieuwste wereldgodsdienst die neoliberalisme heet. Ik kan u Pessoa zeer aanbevelen om eens te lezen. Gelukkig wordt ‘Zomergasten’ dit seizoen door een Belg gepresenteerd.

========= ======== ============== ==============

Timelines. The unfolding eurozone crisis / the European sovereign debt crisis

http://www.bbc.co.uk/news/business-13856580

http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1795026/European-sovereign-debt-crisis/301861/Timeline-of-key-events-in-the-European-sovereign-debt-crisis/ #

http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=003PTTQE

http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2668/Buitenland/article/detail/3255324/2012/05/14/EU-wil-Griekenland-in-eurozone-houden.dhtml

Read Full Post »

Door Abdelkader Benali (NRC 27 april 2012)

” Als kind las ik te hooi en te gras. Alsof ik nog maar één dag te leven had. Met verbazing kijk ik soms op die tijd terug. Alle edities van Suske & Wiske? Ik kende ze van voor naar achter. Nu denk ik: waarom vond ik dat toen mooi? Waar was ik mee bezig?
Dat vraag ik me ook nog geregeld af bij de Thule-trilogie van Thea Beckman. In die utopische romans beschrijft Beckman een maatschappij gedomineerd door vrouwen. Maar waarom zou je dat als schrijver doen, een utopie creëren? Daarin moet alles perfect zijn. Uit die behoefte zijn in de twintigste eeuw verschrikkelijke gebeurtenissen voortgekomen. Richt je op misstanden, denk ik nu. Dat is de voornaamste taak van een schrijver.
Naarmate ik ouder word, wordt het steeds moeilijker een favoriet boek te kiezen. Er komen er jaarlijks zoveel mooie bij. Auteurs uit mijn jeugd krijgen wel meer betekenis. Zoals Franz Kafka. Ik ontdekte hem bij toeval, in het gangpad van de plaatselijke bibliotheek. Op de grond lag een prachtig geïllustreerd boekje, letters gedrukt op glanspapier, over een ten onrechte veroordeelde man. Het bleek Kafka’s Het proces te zijn.

Aansluitend las ik De gedaanteverwisseling. Dat boek maakte een enorme indruk op me. Alleen al de eerste zin van dat boek ontroerde me: ‘Toen Gregor Samsa op een morgen uit onrustige dromen ontwaakte, ontdekte hij dat hij in zijn bed in een monsterachtig ongedierte was veranderd.’ Deze zin hakte er in. Het was een bijl tussen de wenkbrauwen. Het opende mijn verbeelding. Voor het eerst zag ik de kracht van de eerste zin. Ik voelde direct dat ik iets bijzonders in handen had.
Ik las De gedaanteverwisseling in een onzekere fase. Ik was jong volwassen en op zoek naar bevestiging, naar een baan, naar een droom, aandacht. Ik kon lachen om het gestuntel van Gregor die zijn staat-van-zijn angstvallig probeert te rationaliseren. Hij moet vooral nog op tijd komen voor werk. Dat is lastig, als levensgrote mestkever. Gaandeweg raakte Gregors ontreddering en wanhoop verknoopt met mijn eigen gevoel. Ik werd Gregor. Ik herkende mijn eigen vertwijfeling. Die kinderen die altijd zo onaardig tegen me doen, vinden me eigenlijk wel aardig, toch?

Na de vertwijfeling kwam de bevrijding. Want dat deed dit boek voor me: het bevrijdde me. In zijn monologue intérieur rationaliseert Gregor een absurde werkelijkheid. Kafka liet daarmee zien dat dehumanisatie bij jezelf begint. Wij zijn insecten in onze eigen ogen en daar beginnen de maatschappelijke problemen. Alleen de rede kan ons van dat negatieve zelfbeeld verlossen. Kafka zet de taal in als reddingsboei, als onze laatste strohalm. Een manier van overleven. Kafka leerde mij een belangrijke les: om iets te maken van het leven moet je uit bed durven te komen.
Kafka wordt altijd misantropisch gelezen. Zijn verhaal moet ons droevig stemmen. Dat is het Leitmotif: Kafka de martelaar. Max Bröd, Kafka’s vriend die de werken na zijn dood uitgaf, is voor dat beeld verantwoordelijk. Ik las Kafka meer als kinderboekenschrijver, De gedaanteverwisseling als een bizar sprookje. Ik las Kafka voordat ik Kafka las.
Bij Kafka gaat het om Gregor, om de ‘ik’. Net als in de wereld van de jongvolwassenen. Kafka schreef De Gedaanteverwisseling om de kloof tussen de ‘ik’ en de ander te dichten. Het dichten van die kloof: uiteindelijk staat dat in alle grote literatuur centraal.”

commentaar door Jerry Mager, 01 mei 2012

Meneer Benali ik vind dit: een sympathiek geschreven interpretatie en een optimistische impressie van Kafka’s verhalen.
In deze periode, met zijn herdenkingen van absurditeiten op grote schaal, is het lezen van Kafka nog niet zo’n gek idee.
Tja, maar dan schrijft u: “Wij zijn insecten in onze eigen ogen en daar beginnen de maatschappelijke problemen.” Ik kan het niet helpen, maar dat zult u – zeker in dit kader – toch vast niet bedoelen als: allemaal eigen schuld dikke bult? Alles Ungeziefer!

Bij uw filosofie van uit bed komen om iets van je leven te maken, plaats ik kanttekeningen. Ik vind hem veel te zwaar en te nadrukkelijk VNO-NCW angehaucht naar mijn smaak.
Het komt me voor dat ook Kafka uit bed komen niet dadelijk aanbeveelt voor een gelukkig leven.
Immers: zowel voor Gregor Samsa als voor Josef K. begint de narigheid in de vroege morgen, met het ontwaken en bij het uit bed komen: “Als Gregor Samsa eines Morgens aus unruhigen Träumen erwachte, fand er sich in seinem Bett zu einem ungeheueren Ungeziefer verwandelt.” & “Jemand muszte Josef K. verleumdet haben, denn ohne dasz er etwas Böses getan hätte, wurde er eines Morgens verhaftet.”
De ongelukkigen, hadden ze maar onder de dekens kunnen blijven!
Frappant dat K. – of de verteller – direct aan het begin van dit verhaal een mogelijke reden oppert voor de arrestatie van K.. Waarom zou iemand je moeten hebben belasterd om opgepakt te worden? Waarom zou je überhaupt iets verkeerds moeten hebben gedaan om voor het gerecht gesleept te worden? Dat is een absurd idee, zoals uit de rest van het verhaal duidelijk wordt.

Over Samsa schrijft u treffend: “Hij moet vooral nog op tijd komen voor werk. Dat is lastig, als levensgrote mestkever.” Inderdaad, ik zie ze ’s morgens haastig scharrelen om op tijd op hun werk te komen, die krioelende drommen mestkevers. De OV-poortjes maken het nog moeilijker, maar ook dat hoort bij de absurditeit van het leven
Vladimir Nabokov merkt ergens op dat Gregor niet beseft dat hij onder zijn schild vleugels heeft waarmee hij weg kan vliegen, uit het raam van zijn kamer. Ook mestkevers kunnen vliegen, als ze zich tenminste niet blijven inbeelden mensen te zijn.
Volgens Max Brod zou K. met zijn innerlijke rechter in de clinch liggen. U hint daar ook op: “ Bij Kafka gaat het om Gregor, om de ‘ik’.” Nou, dat geef ik je te doen. In dat geval zal menigeen zelfs aan een jaar in bed vast niet genoeg hebben.
Wat de absurditeit van ‘ Het proces’ voor mij echter helemaal opheft, is het gegeven dat K. voorwaardelijk wordt vrijgesproken – in plaats van voorwaardelijk veroordeeld. Kafka plaatst met de voorwaardelijke vrijspraak de dingen in het juiste perspectief. Niet dat de wereld daar een grein minder absurd door wordt. Gelukkig maar.

Read Full Post »